Technoleg Cerddoriaeth - Creadigrwydd wrth Gyfansoddi

Gall cyfansoddi gyfeirio at broses creu darn gwreiddiol neu newydd o gerddoriaeth. Cyfansoddwyr yw'r enw ar bobl sy'n cyfansoddi. Does dim cywir ac anghywir wrth gyfansoddi ac ni all neb ddweud bod rhaid ichi gyfansoddi gan ddilyn dull penodol. Proses greadigol bur yw cyfansoddi sy'n strwythuro'r elfennau cerddorol i greu darn llwyddiannus o gerddoriaeth. Mae amryw o elfennau a thechnegau i'w hystyried wrth gyfansoddi. Yn yr adrannau a ganlyn rydym yn edrych ar y meysydd hyn mewn mwy o fanylder.

Gweithred

Er mwyn bod yn llwyddiannus

Cyngor i'ch helpu

1

· Soniaredd

· Penderfynwch ar yr offeryn neu leisiau y dylech eu defnyddio

· Does dim rhaid bob amser ichi benderfynu ar union gyfuniad yr offerynnau/ lleisiau ar y dechrau, gan mai mater syml iawn gan ddefnyddio pecynnau meddalwedd yw newid y soniaredd wrth fynd yn eich blaen. Dyma rai pwyntiau i'w hystyried cyn cychwyn:

1. Beth yw'r genre / arddull?

2. Ydych chi'n gyfarwydd â'r amrediad offerynnau a ddewisoch chi?

3. Ydych chi'n cyfansoddi darn offerynnol ynteu ddarn i leisiau? Y ddau efallai?

4. Pa offerynnau sy'n chwarae/canu'r alaw/cyfeilio?

· Dewiswch gyfuniad penodol o offerynnau/ lleisiau

· Gallwch ganfod bod cyfuniad arbennig o offerynnau/ lleisiau yn cyd-fynd yn dda, e.e. pedwarawd llinynnol, offerynnau band roc. Ond os ydych yn cyfansoddi mwy nag un darn, bydd defnyddio'r un cyfuniad yn arwain at lai o amrywiaeth soniaredd. Ystyriwch bob amser effaith gyfan eich cyfansoddiad yn hytrach na chyfyngu'ch hun i un cyfuniad o offerynnau.

· Cynhwyswch effeithiau sain yn eich nghyfansoddiad.

· Os ydych yn cyfansoddi cerddoriaeth ar gyfer ffilm neu gerddoriaeth i gyd-fynd â chyfres o olygfeydd mewn drama, gallech weld mai peth da yw cynnwys effeithiau sain sydd wedi'u recordio at eich cyfansoddiad. Y prif beth i'w gofio yw peidiwch â mynd dros ben llestri a cheisiwch ddefnyddio synau sydd mor realistig â phosibl.

2

· Traw

· Penderfynwch ym mha 'gywair' y dylech gyfansoddi eich darn

· Cyn dechrau, penderfynwch ar gywair eich darn. Os ydych yn cyfansoddi darn mewn arddull fodern, gallech benderfynu cyfansoddi darn digywair.

· Ystyriwch sut mae cyfansoddi alaw ddiddorol

· Cynhwyswch amrywiaeth o symudiadau camu a neidio a hefyd rai nodau ailadroddus.

· Penderfynwch sut i strwythuro eich alaw

· Wrth fwrw ymlaen i ysgrifennu alaw estynedig, dylech bob amser ystyried strwythur yr alaw. Gallech ailadrodd y pedwar bar cyntaf i gael strwythur A A, wedyn cyflwyno alaw newydd B, cyn dychwelyd eto at yr alaw gyntaf A. Bydd hyn yn rhoi strwythur AABA i'ch alaw.

3

· Harmoni

· Ystyriwch pa gordiau i'w defnyddio

· Cofiwch amrywio eich cordiau wrth gyfansoddi. Mae defnyddio'r cordiau sylfaenol I, IV a V yn fan cychwyn da ond bydd cyflwyno'r cordiau eilradd lleddf II a VI yn ychwanegu amrywiaeth hefyd.

· Penderfynwch ble dylech chi gynnwys diweddeb

· Ar ddiwedd pob cymal, ystyriwch y pwynt diweddeb bob amser. Ar ddiwedd cymal yng nghanol adran defnyddir diweddeb amherffaith (cord - V). Ar ddiwedd adran defnyddir y Ddiweddeb Berffaith (V - I) neu Eglwysig (IV - I ).

· Ystyriwch a ddylech chi drawsgyweirio i gywair newydd

· Gallwch benderfynu trawsgyweirio yn ystod eich cyfansoddiad i gywair newydd er mwyn ychwanegu diddordeb neu i symud y gerddoriaeth i gyfeiriad gwahanol. Paratowch eich trawsgyweiriad drwy gyflwyno'r pumed cord (V) yn y cywair newydd a'i ddilyn â'r cord cyntaf (I).

4

· Rhythm

· Ceisiwch amrywio'r rhythm

· Efallai ei fod yn swnio'n syml iawn, ond ceisiwch amrywio'r defnydd o nodau hir a byr yn eich darnau. Mae ar alawon angen amser i anadlu gyda nodyn hir ar ddiwedd cymal ac mae angen amrywiaeth o nodau byrrach a dotiog hefyd wrth iddynt ddatblygu.

· Ystyriwch pa ddyfeisiau rhythmig y dylech eu defnyddio

· Ceisiwch gynnwys rhywfaint o drawsacennu (patrymau oddi ar y curiad) yn eich patrwm melodaidd i ychwanegu amrywiaeth. Mae patrwm ostinato â'r nodau'n symud i fyny neu i lawr mewn dilyniant bob amser yn swnio'n braf.

· Datblygwch eich syniadau rhythmig ymhellach

· Wrth ailadrodd cymal neu adran, gallech weld ei bod yn llawer mwy diddorol datblygu'r rhythm ymhellach drwy ychwanegu patrymau rhythmig mwy cymhleth neu amrywio rhythm syth â rhythmau dotiog neu swing.

5

· Tempo a mydr

· Penderfynwch ar yr arwydd amser cyn cychwyn

· Mae'n hanfodol penderfynu ar fydr eich darn cyn cychwyn gan mai hwn fydd y sylfaen i'ch patrymau rhythmig.

· Cofiwch gynnwys marciau tempo

· Ar ôl penderfynu ar y mydr, dylech ystyried tempo cychwynnol eich cyfansoddiad. Os ydych yn defnyddio pecyn meddalwedd, gallech weld ei bod yn fuddiol chwarae eich bariau agoriadol neu guriad metronom ar fwy nag un cyflymder cyn penderfynu. Ystyriwch y tempo bob amser yn gyfochrog â'r genre rydych chi'n cyfansoddi ynddo, e.e. os mai cân sydd gennych, a fydd hi'n bosibl canu brawddegau hir os yw'r tempo'n rhy araf?

· Newidiwch y tempo neu'r mydr yn ystod eich darn

· Bydd angen newid y mydr/ tempo yn ystod eich darn. Ystyriwch bob amser sut mae'r trawsnewid o un mydr i'r llall am weithio. Oes angen newid y cyflymder o gwbl? Fydd angen ychwanegu marciau tempo penodol i'ch darn?

6

· Dyfeisiau cerddorol

· Ceisiwch gynnwys dyfais gerddorol

· Dylid cynnwys dyfeisiau cerddorol fel datblygiad naturiol yn eich cyfansoddiad. Peidiwch â gwneud ati i gynnwys dilyniant neu ddynwarediad bob yn ail far. Gallech weld eich bod yn cynnwys dilyniant heb ei gynllunio ymlaen llaw. Cofiwch ddilyn nodau'r cord bob amser fel man cychwyn.

· Ystyriwch a oes angen mwy nag un offeryn/ llais i gynnwys dynwarediad

· Bydd rhai cyfansoddwyr yn cynnwys dynwarediad gan un offeryn/ llais o offeryn neu lais arall. Nid yw hyn bob amser yn angenrheidiol gan y gallai'r un offeryn/ llais ddynwared y cymal blaenorol drwy ei chwarae neu ei ganu wythfed yn is neu'n uwch.

· Penderfynwch a ddylech gynnwys canon

· Y ffordd hawsaf i gynnwys canon yw ysgrifennu dilyniant cordiau 4 bar a chyflwyno rhan bob tro y chwaraeir y dilyniant cordiau. Fel hyn byddwch yn si?r bod eich alawon yn cyd-fynd ag adeiledd y cordiau.

7

· Gwead

· Penderfynwch a fydd gwead y gerddoriaeth yn dew neu'n denau

· Mae'r gwead yn dibynnu ar y naws a'r awyrgylch rydych chi'n ceisio'i greu yn eich darn. Hwyrach y byddwch yn gweld bod dechrau darn yn gweithio'n dda gyda gwead tenau, ac wrth i ragor o offerynnau ymuno yn y gân bydd y gwead yn tewychu'n raddol tuag at y diwedd.

· Penderfynwch a ddylai'r lleisiau ganu'n unsain neu mewn harmoni

· Gall lleisiau'n canu'n unsain greu teimlad o undod mewn darn, ond mae canu harmoni'n rhoi llawer mwy o ddiddordeb cerddorol. Os ydych chi'n cyfansoddi rhannau harmoni i leisiau defnyddiwch eich cordiau ar brif guriadau'r bar yn fan cychwyn.

· Ystyriwch ysgrifennu gwrthbwyntiol

· Tasg heriol yw ysgrifennu rhannau gwrthbwyntiol i gr?p o leisiau neu offerynnau. Dechreuwch bob amser drwy ystyried adeiledd cordiau pob adran.

8

· Strwythur

· Dechreuwch gyda strwythur syml i'ch darn

· Y ffordd symlaf yw dechrau trwy gyfansoddi dwy adran wahanol o gerddoriaeth gan mai darn mewn ffurf ddwyran fyddai hwn. Gallech benderfynu ailadrodd yr adran gyntaf gan ddatblygu rhywfaint ar eich syniadau cychwynnol: darn mewn ffurf deiran fyddai hwn.

· Ystyriwch beth fydd strwythur cân os ydych chi'n bwriadu cyfansoddi cân

· Mae'r rhan fwyaf o ganeuon yn dilyn adeiledd pennill a chytgan, gyda chyflwyniad cyn y pennill cyntaf, adran bontio tua'r canol a chynffon (coda) tua'r diwedd.

· Penderfynwch a ydych chi eisiau strwythur o gwbl i'ch darn

· Fe allech ganfod wrth gyfansoddi ar gyfer cyfres o olygfeydd mewn drama nad yw'r adeiledd yn berthnasol gan mai darnau bach iawn o gerddoriaeth yw pob un. Ond dylech bob amser ystyried cael motiff (cymal melodig byr) sy'n cysylltu'ch adrannau â'i gilydd.

9

· Dynameg

· Penderfynwch faint o farciau dynameg i'w cynnwys

· Mae marciau dynameg yn cyfrannu at yr effaith a'r naws gyffredinol a grëir yn eich darn. Un peth yw eu cynnwys ar sgôr, ond mae angen atgoffa perfformwyr am unrhyw farciau penodol ar y copi os ydynt yn perfformio'n fyw neu'n recordio er mwyn cyfleu effaith lawn eich darn.

· Ystyriwch a oes angen newid y ddynameg yn aml

· Fe welwch y bydd angen newid y ddynameg yn ystod eich darn. Mater i chi yn llwyr yw pa mor aml y gwnewch hyn, a'r effaith gyffredinol rydych chi'n ceisio'i chreu. Ystyriwch bob amser sut mae'r trawsnewid o un marc dynameg at y nesaf yn mynd i weithio. Oes angen newid y cyflymder o gwbl i gael gwell effaith?

· Defnyddiwch dawelwch

· Weithiau yr effaith fwyaf dramatig mewn darn yw cynnwys bar o ddistawrwydd annisgwyl neu fod y ddynameg yn tawelu'n raddol i ddistawrwydd llwyr.

10

· Datblygu syniadau

· Ystyriwch sut i ddatblygu eich syniadau melodig

· Mae ffyrdd di-ri o ddatblygu eich syniadau melodig. Ystyriwch rai o'r syniadau canlynol:

· Estyn eich alaw i amrediad traw ehangach.

· Cynnwys patrymau rhythmig mwy cymhleth yn eich alawon.

· Symud eich alaw gyfwng yn uwch neu'n is (wythfed).

· Datblygwch eich syniadau o fewn strwythur penodol

· Wrth ailadrodd cytgan neu adran benodol yn eich darn, gallwch gynnwys datblygiad cynnil yn eich syniadau. Gallech gynnwys ambell gord gwahanol, trawsgyweiriad, chwarae'r alaw ar offeryn gwahanol neu gynnwys marciau dynameg a thempo gwahanol.

· Ceisiwch fod yn ddyfeisgar wrth ddatblygu eich syniadau cerddorol

· Does dim ffordd gywir ac anghywir wrth ddatblygu eich syniadau cerddorol. Dylech bob amser gyfoethogi eich cyfansoddiad drwy fod yn ddyfeisgar, e.e. gallwch benderfynu ailadrodd dilyniant cordiau wyth bar am yn ôl neu wrthdroi'r alaw (ei gweld mewn drych). Mae'r posibiliadau'n ddiddiwedd!